Inleiding
Heel wat mensen zijn een LETSystemen gestart, en nog veel meer mensen zijn in zo'n systeem actief. Ze doen dat met verschillende bedoelingen. Goede bedoelingen: een beter milieu, een hechtere gemeenschap, nieuwe werkgelegenheid, emancipatie, een duurzame economie, vergroting van koopkracht en ontplooiingsmogelijkheden, enzovoorts. Volgens een onderzoek naar de milieusparende effecten van LETS, uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van VROM, hebben lokale ruilkringen grote potenties om deze doelen dichterbij te brengen. Helaas worden de mogelijkheden van LETSystemen nog niet optimaal gebruikt. Twee dingen kunnen het effect vergroten: (1) meer handel tussen de deelnemers en (2) meer deelnemers en meer ruilsystemen. Vooral groepen die tot dusverre niet zijn bereikt, bieden daartoe mogelijkheden.
Deze brochure gaat over het eerste punt: de bevordering van de handel tussen de deelnemers. Het leeuwendeel bestaat uit TiPs: oplossingen voor problemen die vrijwel overal wel eens spelen. Oplossingen die in de praktijk zijn toegepast en ook elders bruikbaar lijken. Daarnaast hebben we geprobeerd in het kort de achterliggende knelpunten te schetsen. Tenslotte hebben we ter inspiratie een aantal Ideeën opgenomen waarvan de waarde nog moet blijken of die omstreden zijn.
In veel ruilkringen zie je dat de meeste deelnemers niet vaak handelen en bovendien per keer maar weinig LETSeenheden besteden. Waarom doen die mensen dan mee? Is het idee deelnemer te zijn eigenlijk al genoeg en zitten de meeste deelnemers helemaal niet te wachten op handel? Of functioneert het LETSysteem als zodanig niet goed genoeg? Indien dat het geval is, moeten we goed kijken waar dat aan ligt en hoe we het functioneren kunnen verbeteren.
Daarbij is er niet slechts één weg naar Rome. De kracht en charme van ruilkringen is nou juist dat ze plaatselijk zijn en allemaal anders. We kunnen allemaal van elkaar leren. Vermoedelijk zijn de problemen en keuzes waar we voor komen te staan heel vaak vergelijkbaar, maar de oplossingen verschillen. Wat op de ene plek of in de ene groep goed werkt, hoeft op een andere plek, met andere mensen, niet goed te werken. Wat eerst een goed idee leek, kan later blijken tot nieuwe, nog grotere problemen te leiden.
In deze brochure vind je een aantal mogelijkheden waarvan wij denken of ervaren hebben dat ze goed kunnen werken. Een verzameling goede gebruiken. Beschouw de onderstaande reeks TiPs en Ideeën als een bron van inspiratie waarmee je je voordeel kunt doen. En zorg ervoor dat deze bron gevoed blijft worden. Laat ons weten wat jullie zelf voor goede gebruiken in je ruilkring hebben ontwikkeld. Dan kunnen wij weer anderen inspireren.
Grootte en doel
In economische termen is de handel in de meeste LETSystemen altijd beperkt, zeker in vergelijking met de reguliere economie. Maar de handel in een ruilkring heeft voor de deelnemers vaak een grote sociale betekenis.
Mensen verschillen onderling sterk van mening over de ideale grootte en werkwijze van LETSystemen. Ook internationaal bestaat geen overeenstemming over de beste opzet. Eigenlijk bestaat er nog niet zo veel ervaring met ruilkringen. Bovendien vragen verschillende situaties, verschillende voorkeuren en verschillende mogelijkheden om een verschillende aanpak. Strohalm streeft daarom naar een zo groot mogelijke diversiteit. Dus zowel zeer kleine als heel grote systemen, zowel basisdemocratische als service-verlenende.
Vrijwel alle ruilkringen delen het ideaal om gemeenschappen te versterken of op te bouwen. Gemeenschappen zijn heel divers te definiëren: zowel de Beatrixlaan in Sappemeer als de hele provincie Friesland zijn als een gemeenschap te beschouwen, zowel de klaverjasclub 'het hartje' als alle fietsers in Nederland. De Tips en Ideeën in deze brochure voor handelsbevordering zijn daarom divers en soms tegenstrijdig. Veel hangt af van het doel, de werkwijze en de grootte van de groep.
Het doel en de omvang hangen wel enigszins samen. Wil je een ruilkring om als ouders van jonge kinderen onderling kinderoppas te regelen, dan lijkt een kleine groep ideaal. Wil je met je systeem de sociaal-economisch ontwikkeling van de regio Amsterdam bevorderen, dan gaat de voorkeur uit naar een groot systeem waaraan ook organisaties en bedrijven deelnemen.
Sommige van de Tips zullen misschien voor sommige mensen een open deur zijn. Alsof je iemand uitlegt dat hij of zij om de straat over te steken ook het zebrapad kan nemen. "Wat moet je nou met zo'n Tip? Word ik als lezer wel serieus genomen?"
Bedenk dat dat voor iemand anders heel anders kan zijn, en dat het voor ons heel moeilijk is te beoordelen of een Tip voor iemand anders waardevol is of overbodig. En al helemaal om te bepalen dat een bepaalde Tip voor niemand waardevol is. Wellicht zullen er wel wat dooddoeners in de brochure verzeild zijn geraakt. Lees eroverheen, of lach erom.
Het bevorderen van de handel tussen de deelnemers in de ruilkring moet geen obsessie worden. LETS moet leuk blijven. Maar bedenk dat een goed werkend systeem erg inspirerend kan zijn, zeker voor actieve deelnemers en voor de kerngroep.
De goede gebruiken (en de leuke ideeën) hebben we gerangschikt in een aantal hoofdstukken. Dat is voor de overzichtelijkheid. Maar er zullen altijd Tips en Ideeën zijn, die eigenlijk op meer plaatsen thuishoren of juist wat ongelukkig staan. Til daar niet te zwaar aan en zoek er niets achter.
